به گزارش روابط عمومی معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی، سید علی شهرستانی، مشاور معاون وزیر در کشاورزی حفاظتی، در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی معاونت امور زراعت با اشاره به محدودیت جدی منابع آبی کشور اظهار کرد: در شرایط کنونی که منابع آبی کشور با محدودیت جدی روبرو هستند، مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی یک ضرورت غیرقابل انکار است.

وی با بیان اینکه تسطیح دقیق اراضی یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش اتلاف آب و افزایش بهره‌وری تولید محسوب می‌شود، عنوان کرد: تسطیح سنتی هرگز نمی‌تواند شیب کاملاً یکنواخت ایجاد کند، اما سامانه‌های تسطیح دقیق این عملیات را به شکل مناسب و با کمترین خطا انجام می‌دهند.شهرستانی در تشریح مزایای این فناوری گفت: یکی از مهم‌ترین مزایای تسطیح دقیق، توزیع یکنواخت آب در کل مزرعه است. هرگاه زمین زراعی دارای شیب یکنواخت باشد، آب با سرعت ثابت در جوی‌ها جریان می‌یابد و تمام بوته‌ها به یک اندازه آب دریافت می‌کنند و از خفگی ریشه (به دلیل ماندآبی) یا تنش خشکی لکه‌ای در مزرعه جلوگیری می‌شود.

وی ادامه داد: کاهش زمان آبیاری و تبخیر سطحی از دیگر مزایای تسطیح دقیق اراضی به شمار می‌رود. در یک زمین ناهموار، کشاورز ناچار است ساعات بیشتری زمین را آبیاری کند تا نقاط مرتفع‌تر نیز سیراب شوند، اما با تسطیح دقیق اراضی، زمان رسیدن آب به انتهای مزرعه کاهش می‌یابد. در نتیجه، علاوه بر کاهش آب مصرفی، تبخیر سطحی نیز به حداقل می‌رسد.

مشاور معاون وزیر در کشاورزی حفاظتی با اشاره به نقش تسطیح دقیق در مدیریت شوری خاک اظهار کرد: تجمع آب در پستی‌های مزرعه باعث افزایش ماندابی، تبخیر بالا و بر جای ماندن نمک در سطح خاک (در اراضی و آب‌های شور) می‌شود. با تسطیح دقیق، املاح اضافی به راحتی شسته شده و از محیط رشد ریشه خارج می‌شوند.

وی افزود: افزایش ایمنی نیز از دیگر مزایای این فناوری است. سطح زمین زراعی با شیب‌ها و سطوح ناهموار، خطر لغزش افراد و به ویژه ادوات مکانیزه را افزایش می‌دهد، اما در زمین تسطیح شده عملیات مزرعه با ایمنی بیشتری انجام می‌شود.

شهرستانی همچنین کاهش مصرف نهاده‌ها، کود و سموم را از دیگر دستاوردهای تسطیح دقیق دانست و گفت: توزیع یکنواخت آب و مواد غذایی با پیشگیری از تجمع آب در نقاط پست مزرعه و در نتیجه بهره‌مندی یکسان بوته‌ها از آب، نور، فضا و سایر عوامل رشد، موجب کاهش ریسک شیوع آفات، بیماری‌های گیاهی و جمعیت علف‌های هرز شده و از این طریق نیاز به استفاده اضافی از کودها و سموم شیمیایی به حداقل خواهد رسید.

وی در پایان این بخش خاطرنشان کرد: سرعت و کیفیت انجام عملیات زراعی نیز در مزارع تسطیح‌شده افزایش می‌یابد. در مزرعه مسطح، سرعت انجام عملیات زراعی بیشتر شده و امکان ایراد خسارت و افزایش استهلاک ماشین‌ها و ادوات به دلیل نبود ناهمواری به حداقل می‌رسد. همچنین در این وضعیت، امکان استقرار آرایش کشت مطلوب بهتر فراهم می‌شود.  

شهرستانی در ادامه با اشاره به اینکه تسطیح زمین کشاورزی در کنار مزایای فراوان، با برخی محدودیت‌ها و چالش‌ها نیز همراه است، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های این فرایند، زمان‌بر بودن بررسی توپوگرافی و انجام محاسبات اولیه است. داده‌های به‌دست‌آمده از سیستم‌های لیزری یا ماهواره‌ای باید توسط نیروی کار متخصص پردازش شده و نقشه اجرای عملیات ترسیم شود. از این رو، فرایند محاسبات و پردازش داده‌ها برای آماده‌سازی پیش از تسطیح، به‌ویژه در اراضی بزرگ، زمان‌بر خواهد بود.

وی افزود: اجرای عملیات تسطیح نیز به‌خصوص در زمین‌های دارای ابعاد غیرمنظم و ناهمواری‌های زیاد، فرایندی نسبتاً طولانی است؛ زیرا بررسی و اندازه‌گیری شیب مناطق مختلف به دلیل وسعت زمین نیازمند صرف زمان قابل توجهی است. همچنین در برخی موارد، برای اطمینان از دقت عملیات، ممکن است این فرایند چندین بار تکرار شود.

مشاور معاون وزیر در کشاورزی حفاظتی، بالا بودن هزینه‌های تسطیح را از دیگر محدودیت‌های این روش عنوان کرد و گفت: انجام تسطیح در زمین‌های دارای توپوگرافی پیچیده و وسعت زیاد، مستلزم استفاده از تجهیزات تخصصی سنگین و پیشرفته و همچنین بهره‌گیری از نیروی انسانی متخصص است که این موضوع هزینه قابل توجهی را به صاحبان اراضی تحمیل می‌کند. افزون بر این، در برخی موارد موقعیت مکانی یا پیچیدگی پروژه ممکن است مستلزم صرف زمان و هزینه برای دریافت مجوزهای رسمی و قانونی باشد.

وی همچنین نیاز به نیروی کار متخصص را از دیگر الزامات اجرای موفق این فناوری دانست و تصریح کرد: تسطیح زمین با استفاده از تجهیزات و سامانه‌های پیشرفته لیزری و ماهواره‌ای، نیازمند دانش و مهارت تخصصی در حوزه نقشه‌برداری و نظارت بر عملیات تسطیح است. نیروی متخصص با تفسیر داده‌ها و بررسی اصول ترازبندی زمین، نقش کلیدی در اجرای دقیق این عملیات ایفا می‌کند.

شهرستانی در ادامه با تشریح فرآیند تسطیح لیزری زمین اظهار کرد: تسطیح لیزری زمین به عنوان روشی دقیق و کارآمد برای ایجاد سطحی هموار در بخش کشاورزی و همچنین زیرسازی ساخت‌وسازها، بر پایه یک فرآیند سیستماتیک و با استفاده از فناوری لیزر برای دستیابی به شیب دقیق زمین انجام می‌شود.

 

وی افزود: نخستین مرحله در این فرآیند، راه‌اندازی سیستم لیزری است. در این مرحله، فرستنده‌های لیزری در نقاط مشخصی از زمین و اطراف محدوده مورد نظر نصب می‌شوند و وظیفه آن‌ها انتشار پرتوهای لیزری از صفحه مبنا برای تعیین تراز دقیق زمین است.به گفته وی، در مرحله بعد گیرنده‌ها بر روی تجهیزات تسطیح زمین از جمله تراکتور و گریدر نصب می‌شوند. وظیفه اصلی این گیرنده‌ها تشخیص و دریافت پرتوهای لیزر و تعیین ارتفاع زمین است. این گیرنده‌ها پس از دریافت پرتوهای لیزری، سیگنال‌هایی را به سیستم هیدرولیک ارسال می‌کنند تا ارتفاع تیغه یا سطل جابه‌جایی خاک به‌صورت خودکار تنظیم شود. 

وی ادامه داد: پیش از آغاز عملیات تسطیح، بررسی دقیق منطقه مورد نظر انجام می‌شود. این بررسی با هدف شناسایی نقاط مرتفع و پست زمین صورت می‌گیرد تا شیب مورد نظر و میزان تسطیح مورد نیاز به‌درستی تعیین شود.

شهرستانی افزود: پس از نصب سیستم لیزری و گیرنده‌ها، تجهیزات تسطیح برای هموارسازی زمین آماده می‌شوند. در این مرحله، گیرنده‌ها به‌صورت مداوم پرتوهای لیزر را شناسایی و دریافت کرده و اطلاعات را به سیستم هیدرولیک منتقل می‌کنند. سیستم هیدرولیک نیز با مطابقت سطح مورد نظر، ارتفاع تیغه و سطل را تنظیم کرده و خاک اضافی را از نقاط مرتفع جمع‌آوری و به نقاط پست منتقل می‌کند تا سطحی صاف و یکنواخت ایجاد شود. این فرآیند تا زمانی که تمامی سطح زمین و محل ساخت‌وساز به‌طور کامل یکنواخت شود، ادامه یافته و به همین دلیل ممکن است چندین بار تکرار شود.

وی با اشاره به مرحله کنترل و ارزیابی عملیات تسطیح اظهار کرد: پس از تسطیح اولیه، فرآیند تسطیح با استفاده از ابزارهای اندازه‌گیری دقیق مورد بررسی قرار می‌گیرد تا از صحت اجرای عملیات اطمینان حاصل شود و هرگونه ناهمواری یا ناهماهنگی احتمالی در سطح زمین شناسایی و برطرف شود.مشاور معاون وزیر در کشاورزی حفاظتی ادامه داد: پس از رفع پستی و بلندی‌های مورد نظر، اقدامات تکمیلی برای هموارسازی زمین انجام می‌شود. این اقدامات شامل صاف کردن خاک و فشرده‌سازی آن است تا شرایط لازم برای انجام فعالیت‌های مورد نظر از جمله کشاورزی یا ساخت‌وساز فراهم شود.

وی در عین حال تأکید کرد: استفاده ناصحیح از تسطیح و عدم رعایت مدیریت مناسب در اجرای این فرآیند می‌تواند به هدررفت منابع طبیعی، کاهش تنوع زیستی و کاهش باروری خاک منجر شود؛ از این رو استفاده صحیح و مدیریت اصولی عملیات تسطیح زمین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

شهرستانی آموزش و آگاهی‌بخشی به کشاورزان را یکی از الزامات بهره‌برداری صحیح از این فناوری دانست و گفت: آموزش کشاورزان در زمینه استفاده بهینه از تسطیح زمین و همچنین مراقبت و بهره‌برداری صحیح از خاک، می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت خاک و افزایش عملکرد محصولات کشاورزی داشته باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: از دیدگاه سیاست‌گذاری، در طراحی، اجرا و پشتیبانی برنامه‌های کلان مدیریت منابع پایه و بهره‌گیری بهینه از فناوری تسطیح زمین، باید نوع خاک، نوع گیاهان، منابع آب و هوا و همچنین سایر عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر منطقه مورد توجه و ملاحظه قرار گیرد.