به گزارش روابط عمومی معاونت امور زراعت وزارت جهادکشاورزی، صبح امروز همایش فنی تخصصی کشت چغندرقند پاییزه با حضور مجید آنجفی معاون امور زراعت وزارت جهادکشاورزی، حسین اصغری مدیرکل دفتر محصولات صنعتی وزارت جهادکشاورزی، اباذر رجبی رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند و جمعی از فعالان بخش خصوصی در سالن توسعه وزارت جهادکشاورزی برگزار شد.

 اباذر رجبی، رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند، با تشریح اهداف اسناد بالادستی کشور در حوزه امنیت غذایی، آب و تولید شکر، گفت: بر اساس سند دانش‌بنیان امنیت غذایی کشور، سهم آب مصرفی بخش کشاورزی باید از حدود ۷۸ میلیارد مترمکعب در سال پایه ۱۳۹۸ به حدود ۵۱ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۱۰ کاهش یابد و بهره‌وری آب نیز از حدود ۱.۳۹ کیلوگرم بر مترمکعب به ۲.۶۳ کیلوگرم ارتقا پیدا کند. وی افزود: در این سند، مدیریت تراز منفی آب‌های زیرزمینی که از ۳۰ میلیارد به ۵۰ میلیارد مترمکعب می‌رسد، مورد تأکید قرار گرفته و در حوزه شکر نیز افزایش ضریب خوداتکایی از ۶۴ درصد فعلی به ۱۰۷ درصد هدف‌گذاری شده است. همچنین با توجه به توصیه‌های بهداشتی، سهم شکر در تأمین انرژی روزانه مردم باید از ۹.۷ درصد به ۶ درصد کاهش یابد.

رجبی با اشاره به اهداف برنامه هفتم توسعه اظهار کرد: بر اساس این برنامه، سطح زیرکشت کل گیاهان قندی از ۲۵۲ هزار هکتار به ۲۳۵ هزار هکتار هدایت می‌شود، اما با افزایش بهره‌وری، عملکرد شکر در هکتار از ۷.۳ تن به ۹.۴ تن خواهد رسید. 

وی ادامه داد: حجم تولید شکر کشور نیز باید از یک میلیون و ۴۷۰ هزار تن به ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تن در سال افزایش یابد که رشد سالانه حدود ۶.۶ درصدی را رقم خواهد زد. رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند کاهش مصرف آب را از دیگر اهداف این برنامه عنوان کرد و گفت: مصرف آب باید از چهار میلیارد و ۴۵ میلیون مترمکعب به سه میلیارد و ۳۰۵ میلیون مترمکعب کاهش پیدا کند. همچنین کارایی مصرف آب در نیشکر از ۲۱۶ گرم به ۴۰۰ گرم در هر مترمکعب، در چغندر بهاره از ۸۴۰ گرم به یک‌هزار گرم و در کشت پاییزه چغندرقند به بیش از یک کیلو و ۳۳۷ گرم افزایش خواهد یافت.

 رجبی با مقایسه الگوی تولید شکر در ایران و جهان گفت: در دنیا ۷۵ درصد شکر از نیشکر و ۲۵ درصد از چغندرقند تأمین می‌شود، اما در ایران این نسبت معکوس است و حدود ۶۰ درصد شکر از چغندرقند و ۴۰ درصد از نیشکر تولید می‌شود. وی افزود: در کشت بهاره، اوج نیاز آبی گیاه با فصل گرم بهار و تابستان همزمان است و با توجه به بحران منابع آب کشور، توسعه این نوع کشت عملاً امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین توسعه سریع کشت پاییزه، مسیر پایدار و عقلانی برای حفظ تولید چغندرقند محسوب می‌شود. رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند، افزایش طول دوره رشد، کاهش مواجهه گیاه با گرمای پایان فصل، کاهش مصرف سموم و استفاده حداکثری از بارندگی‌های پاییز، زمستان و اوایل بهار را از مزایای این روش برشمرد و گفت: استفاده از بارش‌ها موجب صرفه‌جویی قابل‌توجه در مصرف آب سدها و چاه‌ها می‌شود. وی اضافه کرد: بر اساس مدل‌های اقلیمی، عملکرد چغندرقند پاییزه در کشور ۲۲ تا ۲۸ درصد افزایش می‌یابد و گرم‌تر شدن زمستان‌ها نیز با کاهش خطر یخبندان، امکان توسعه این کشت را در عرض‌های جغرافیایی بالاتر فراهم می‌کند. رجبی همچنین از اجرای پروژه‌های تحقیقاتی درباره سایر گیاهان قندی خبر داد و گفت: در مؤسسه روی شیکوری (کاسنی)، استویا و سورگوم شیرین با همکاری بخش خصوصی و دانشگاه‌ها پروژه‌هایی آغاز شده و برای نمونه در خراسان تولید قهوه شیکوری نیز تجربه شده است.

وی با اشاره به روند سه دهه گذشته سطح زیرکشت چغندرقند اظهار کرد: سطح زیرکشت چغندر بهاره که در گذشته به‌طور میانگین ۱۸۳ هزار هکتار بود، اکنون به حدود ۱۱۲ هزار هکتار رسیده است. رجبی ادامه داد: کشت پاییزه که از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۷ در کشور وجود داشت، در فاصله سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۲ به دلیل چالش‌های منطقه خوزستان تقریباً متوقف شد، اما از سال ۱۳۹۲ با سطحی حدود دو هزار هکتار احیا شد و اکنون به مرز ۴۰ هزار هکتار رسیده است. برای برنامه هفتم نیز سطح ۵۰ تا ۶۰ هزار هکتار هدف‌گذاری شده و در حال حاضر حدود ۲۱ کارخانه قند در بهره‌برداری چغندرقند پاییزه فعال هستند.

وی گفت: در میانگین ۳۰ ساله، سهم چغندر بهاره از تولید ۶۱ درصد، کشت پاییزه ۶ درصد و نیشکر ۳۳ درصد بوده است؛ در حالی که در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ سهم کشت بهاره به ۴۷ درصد کاهش یافته، سهم کشت پاییزه به ۱۷ درصد افزایش پیدا کرده و نیشکر حدود ۳۶ درصد سهم داشته است. رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند افزود: میانگین تولید شکر کشور حدود ۱.۲ میلیون تن بوده و مابقی نیاز از واردات تأمین شده است. هدف نهایی، دستیابی به خودکفایی کامل با تنظیم مصرف سرانه است؛ به‌طوری که مصرف سرانه از ۲۵ کیلوگرم به ۲۳ کیلوگرم و مصرف روزانه از ۷۷ گرم به ۶۶ گرم کاهش یابد.

رجبی با اشاره به رشد عملکرد کشت پاییزه گفت: عملکرد این کشت که سال‌ها حدود ۲.۵ تا سه تن شکر در هکتار بود، اکنون هم‌پای کشت بهاره به حدود ۷.۵ تن شکر در هکتار رسیده است. وی افزود: چغندرقند پاییزه بین ۳۰ تا ۴۰ درصد آب کمتری نسبت به کشت بهاره مصرف می‌کند و به ازای هر مترمکعب آب، حداقل یک‌ونیم برابر شکر بیشتری تولید می‌شود. به گفته رجبی، از سال ۱۳۹۲ تاکنون، جایگزینی کشت پاییزه به جای بهاره به‌طور متوسط سالانه از هدررفت ۷۸ میلیون مترمکعب آب جلوگیری کرده است؛ به‌گونه‌ای که میزان صرفه‌جویی آب در دو سال اخیر از ظرفیت کل مخزن سد کرج نیز بیشتر بوده است.

 رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند در ادامه به الزامات فنی کشت پاییزه اشاره کرد و گفت: دمای پایین و سرما می‌تواند موجب القای فاز زایشی یا بولتینگ شود که با چوبی و خشبی شدن ریشه، راندمان قندگیری کارخانه‌ها را به‌شدت کاهش می‌دهد. وی افزود: ریزش بذر ناشی از ساقه‌دهی زودرس همچنین می‌تواند در تناوب‌های بعدی موجب ایجاد چغندر خودروی هرز شود؛ بنابراین رعایت تناوب حداقل چهار ساله ضروری است. رجبی بر استفاده از ارقام متحمل به بولتینگ تأکید کرد و گفت: فهرست به‌روز ارقام مناسب کشت پاییزه ارائه شده است. همچنین توصیه می‌شود تاریخ کاشت، به‌ویژه در خوزستان، حتی‌الامکان از ۱۰ شهریور آغاز و برداشت نیز یک تا دو هفته زودتر انجام شود. وی سه اصل مهم در کشت زودهنگام را استفاده انحصاری از بذور و ارقام مقاوم به ساقه‌رفتن، کنترل هوشمندانه آفات و بیماری‌ها با توجه به طولانی‌تر و گرم‌تر شدن دوره رشد و تأمین مطمئن آب در مراحل اولیه سبز شدن و جوانه‌زنی عنوان کرد.

رجبی در پایان با اشاره به مطالعه خلأ عملکرد چغندرقند در کشور اظهار کرد: بررسی مزارع پیشرو و معمولی نشان می‌دهد تفاوت عملکرد آنها به عواملی از جمله زمان‌بندی و میزان مصرف کودهای پتاسه و نیتروژنه، تعداد و زمان کولتیواتورزدن، تاریخ نخستین مبارزه با آفات و بیماری‌ها، تراکم مطلوب بوته و زمان دقیق تنک کردن مربوط است. وی خاطرنشان کرد: تاریخ نخستین کنترل علف‌های هرز بیشترین سهم را در جلوگیری از افت عملکرد دارد و غفلت از کنترل علف‌های هرز در دوره بحرانی می‌تواند بخش عمده‌ای از ظرفیت تولید مزرعه را از بین ببرد.